Günlük dilde “obsesif” sözcüğü çok sık kullanılır: “obsesif temizlikçi”, “bu konuda obsesifim”. Peki obsesif ne demek ve klinik anlamı günlük kullanımdan ne kadar farklı?
Obsesif Ne Demek?
“Obsesif”, obsesyon sözcüğünden gelir. Obsesyon; kişinin istemediği halde zihnine tekrar tekrar gelen, rahatsız edici düşünce, imge ya da dürtülerdir. Üç özelliği vardır:
- İstem dışıdır: Kişi bu düşünceyi çağırmaz, düşünce kendiliğinden gelir.
- Rahatsız edicidir: Kişi ondan hoşlanmaz; aksine yoğun kaygı ve sıkıntı duyar.
- Yabancı hissettirir: Kişi genellikle “bu benim değerlerime aykırı” der.
Bu son madde önemlidir: obsesyonun içeriği çoğu zaman kişinin en çok korktuğu şeydir. Bu nedenle obsesyon, kişinin gerçek eğilimleri hakkında bilgi vermez.
Kompulsiyon Nedir?
Kompulsiyon, obsesyonun yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan yineleyici davranış ya da zihinsel eylemlerdir: tekrar tekrar kontrol etme, aşırı yıkama, sayma, simetri arama, içinden dua etme ya da cümle tekrarlama.
Kritik nokta: kompulsiyon kısa süreli rahatlama sağlar, ama her tekrar döngüyü bir sonraki sefer için güçlendirir. Tedavinin hedefi de tam olarak bu döngüyü kırmaktır.
Günlük “Obsesiflik” ile OKB Arasındaki Fark
Titiz olmak, düzen sevmek, ayrıntıya önem vermek bir mizaç özelliğidir ve kişiye genellikle iyi hissettirir. Klinik tabloda ise:
- Düşünce istem dışı gelir ve rahatsız eder
- Davranış zorunlu hissettirir, keyif vermez
- Belirgin zaman kaybı olur (günde bir saatten fazla)
- İşlevsellik bozulur
Ayrıca “obsesif kompulsif kişilik bozukluğu” ile obsesif kompulsif bozukluk (OKB) farklı tablolardır; ilkinde kişi katı kurallarını doğru bulur, ikincisinde belirtilerinden rahatsızdır.
Sık Görülen Obsesyon Başlıkları
- Bulaşma: Mikrop, kir, hastalık bulaşma korkusu
- Kuşku: Kapıyı, ocağı, elektriği açık bırakmış olma kuşkusu
- Simetri ve düzen: “Tam olması” ihtiyacı
- Zarar verme: Sevdiklerine istemeden zarar vereceği düşüncesi
- Dini ve ahlaki: Günah işlediğine dair yoğun kuşku
- Cinsel içerikli: Değerlerine aykırı imgeler
Son üç başlık utanç nedeniyle en geç dile getirilenlerdir ve tam da bu yüzden başvuru yıllarca gecikebilir. Bu düşüncelerin varlığı kişinin karakteri hakkında bir şey söylemez.
Yakınları İçin: Ne Yapmamalı?
En sık yapılan hata, kişiyi rahatlatmak için kompulsiyona katılmaktır: onun yerine kontrol etmek, sürekli güvence vermek (“merak etme kapattın”), temizliğe yardım etmek. Bu iyi niyetli davranışlar döngüyü besler. Yapılacak şey, kişiyi suçlamadan tedaviye yönlendirmektir.
Tedavi
OKB tedavisinde en çok çalışılmış yöntem, bilişsel davranışçı terapinin bir biçimi olan maruz bırakma ve tepki önleme yaklaşımıdır: kaygı yaratan duruma kademeli olarak yaklaşılır ve kompulsiyon yapılmadan beklenir. Gerektiğinde psikiyatrist tarafından planlanan ilaç tedavisi eklenir. Düzenli tedaviyle birçok kişide belirtilerde belirgin gerileme görülür; süre ve yanıt kişiden kişiye değişir.
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
Obsesif ne demek?
Obsesyon; kişinin istemediği halde zihnine tekrar tekrar gelen, rahatsız edici ve kişiye yabancı hissettiren düşünce, imge ya da dürtülerdir. Günlük dildeki titizlik anlamından farklıdır.
Obsesyon ile kompulsiyon arasındaki fark nedir?
Obsesyon istem dışı gelen düşüncedir; kompulsiyon ise bu düşüncenin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan yineleyici davranış ya da zihinsel eylemdir.