Bipolar bozukluk, ruh halinin iki uç arasında belirgin biçimde dalgalandığı bir duygudurum bozukluğudur. Bipolar belirtileri denince akla genellikle taşkınlık gelir; oysa tablonun büyük bölümü depresif dönemlerde geçer. Bu nedenle tanı sıklıkla yıllar sonra konur.
Manik Dönem Belirtileri
En az bir hafta süren, kişinin alışılmış halinden açıkça farklı bir dönemdir:
- Alışılmışın çok üstünde neşe, coşku ya da tam tersi aşırı sinirlilik
- Uyku ihtiyacının azalması — birkaç saat uyuyup dinlenmiş hissetme
- Hızlı ve durdurulamayan konuşma
- Düşüncelerin yarışması, konudan konuya atlama
- Benlik saygısında aşırı artış, büyüklük düşünceleri
- Dikkatin kolayca dağılması
- Bir anda çok sayıda işe girişme, huzursuz hareketlilik
- Sonucu düşünülmemiş davranışlar: kontrolsüz harcama, ani iş bırakma, riskli yatırımlar, riskli cinsel davranışlar, ani seyahatler
Manik dönemde kişi genellikle kendini “çok iyi” hisseder ve bir sorun olduğunu düşünmez; tabloyu önce yakınları fark eder. Bu dönemde hezeyan ve varsanılar da eşlik edebilir.
Hipomani: Daha Hafif Ama Önemli
Hipomanide aynı belirtiler daha hafif düzeydedir ve en az dört gün sürer. Kişi işlevselliğini tamamen kaybetmez; hatta çevresi bu dönemi “çok verimliydi, çok neşeliydi” diye tanımlayabilir. Tam da bu nedenle atlanır. Oysa hipomani varlığı, tedavi planını tamamen değiştirir.
Depresif Dönem Belirtileri
- Çökük ruh hali, ilgi ve zevk kaybı
- Enerji düşüklüğü, aşırı uyuma eğilimi
- Dikkat ve karar verme güçlüğü
- Değersizlik ve suçluluk düşünceleri
- İştah ve kilo değişimleri
- Yaşamına son verme düşünceleri
Bipolar bozukluğun depresif dönemi, tek başına görüldüğünde majör depresyondan ayırt edilemeyebilir. Ayrımı sağlayan şey, geçmişte bir manik ya da hipomanik dönem olup olmadığıdır. Bu nedenle değerlendirmede yaşam öyküsünün tamamına bakılır ve mümkünse bir yakının gözlemi alınır.
Bipolar Bozukluk Türleri
- Bipolar I: En az bir manik dönem görülür.
- Bipolar II: Hipomanik dönemler ve majör depresif dönemler vardır; tam manik dönem görülmez.
- Siklotimi: Daha hafif düzeydeki iniş çıkışlar uzun süre devam eder.
Sık Karıştırılanlar
Günlük dilde “bipolar” sözcüğü, dakikalar içinde değişen ruh hali için kullanılır. Oysa bipolar bozuklukta dönemler günlerce, haftalarca sürer. Dakikalar veya saatler içinde değişen, çoğunlukla ilişkisel olaylarla tetiklenen dalgalanmalar farklı tabloları düşündürür. Ayrıca tiroid bozuklukları, bazı ilaçlar ve madde kullanımı da benzer belirtiler oluşturabilir.
Ne Zaman Başvurmalı?
- Az uykuyla günlerce dinlenmiş hissettiğiniz dönemler oluyorsa
- Sonradan pişman olduğunuz ani ve riskli kararlar veriyorsanız
- Yakınlarınız “son zamanlarda kendinde değilsin” diyorsa
- Depresyon tedavisi görüyor ama beklenen yanıtı alamıyorsanız
- Ailenizde bipolar bozukluk öyküsü varsa
Acil durum: Yaşamına son verme düşüncesi, kendine ya da çevresine zarar verme riski ya da gerçekle bağın koptuğu bir tablo varsa 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Tedavi
Bipolar bozuklukta tedavinin amacı, dönemlerin sıklığını ve şiddetini azaltarak kişinin işlevselliğini korumaktır. Duygudurum düzenleyici ilaçlar tedavinin temelini oluşturur ve psikiyatrist tarafından planlanır. Buna psikoeğitim (belirtileri erken tanıma, uyku ve günlük ritmi koruma) ve gerektiğinde psikoterapi eklenir. Düzenli takiple birçok kişide dönemler belirgin biçimde seyrekleşir; ancak seyir ve yanıt kişiden kişiye değişir. Tedavinin belirtiler geçtikten sonra da sürdürülmesi, tekrarlama olasılığını azaltmak açısından önemlidir.
İlgili sayfalar: Bipolar bozukluk tedavisi · Depresyon testi
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
Bipolar bozukluk ile ani ruh hali değişimleri aynı şey mi?
Hayır. Bipolar bozuklukta dönemler günlerce, haftalarca sürer. Dakikalar veya saatler içinde değişen, çoğunlukla ilişkisel olaylarla tetiklenen dalgalanmalar farklı tabloları düşündürür.
Hipomani neden atlanır?
Hipomanide belirtiler daha hafiftir ve kişi işlevselliğini tamamen kaybetmez; çevresi bu dönemi “çok verimliydi” diye tanımlayabilir. Oysa hipomani varlığı tedavi planını tamamen değiştirir.