Unutkanlığın en sık nedenleri uyku yetersizliği, yoğun stres, kaygı ve depresyondur — bunlarda bilgi aslında hiç kaydedilmemiştir, bu yüzden hatırlanamaz. B12 ve D vitamini eksikliği, tiroid bozuklukları, uyku apnesi ve bazı ilaçlar da unutkanlık yapar. İsim ve yer karıştırma, aynı soruyu tekrarlama gibi bulgular ise ayrı değerlendirme gerektirir.
Unutkanlık şikayetiyle başvuran kişilerin büyük bölümünde bellek aslında sağlamdır; sorun dikkat aşamasındadır. Bilgi hiç kaydedilmemişse geri çağırılamaz. Bu ayrım, gereksiz kaygının önüne geçer.
En Sık Nedenler
Uyku yetersizliği
Belleğin pekişmesi uykuda gerçekleşir. Yeterli süre uyunsa bile uykunun bölünmesi bu süreci bozar. Horlama, tanıklı nefes durması ve gündüz aşırı uykululuk varsa uyku apnesi değerlendirilmelidir.
Stres ve kaygı
Zihin sürekli tehdit taradığında dikkat için kalan kapasite azalır. “Nereye koydum” türü unutmaların en sık açıklaması budur.
Depresyon
Depresyonun bilişsel yüzü sıklıkla gözden kaçar. Bazı kişiler üzüntüden çok “beynim çalışmıyor” diye başvurur. İleri yaşta bu tablo bunama ile karıştırılabilir ve tedaviyle düzelir.
Bedensel nedenler
- B12 ve D vitamini eksikliği, anemi
- Tiroid fonksiyon bozuklukları
- Uyku apnesi
- Bazı ilaçların yan etkileri
- Alkol kullanımı
DEHB
Erişkinlikte fark edilen DEHB sıklıkla unutkanlık olarak tarif edilir. Ayırt edici nokta sürekliliktir: DEHB’de zorluk çocukluktan beri vardır.
Hangi Unutkanlık Olağan, Hangisi Değil?
| Olağan | Değerlendirme gerektiren |
|---|---|
| Bir ismi hatırlayamayıp sonra hatırlamak | Yakınların isimlerini karıştırmak |
| Anahtarı nereye koyduğunu unutmak | Anahtarın ne işe yaradığını çıkaramamak |
| Bir randevuyu atlamak | Bilinen bir yolda kaybolmak |
| Kelimeyi dilin ucunda hissetmek | Aynı soruyu kısa aralıklarla tekrarlamak |
| Kişinin kendisinin fark etmesi | Çevrenin fark edip kişinin etmemesi |
Sağ sütundaki bulgular varsa, özellikle de zaman içinde artıyorsa, gecikmeden değerlendirme gerekir.
Ne İşe Yarar?
Önce tetkiklerle bedensel nedenler dışlanır. Ardından uyku düzeni, kafein ve alkol gözden geçirilir. Depresyon, kaygı bozukluğu ya da DEHB saptanırsa bunların tedavisiyle bellek yakınmaları da düzelme eğilimi gösterir. Günlük yaşamda tek görev blokları, bildirimleri sınırlamak ve dış hafıza araçları (takvim, liste) yükü azaltır.
İlgili yazı: Beyin sisi nedir?
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
Unutkanlık neden olur?
En sık nedenleri uyku yetersizliği, yoğun stres, kaygı ve depresyondur; bu tablolarda bilgi aslında hiç kaydedilmemiştir. B12 ve D vitamini eksikliği, tiroid bozuklukları ve uyku apnesi de unutkanlık yapar.
Hangi unutkanlık değerlendirme gerektirir?
Yakınların isimlerini karıştırmak, bilinen bir yolda kaybolmak, aynı soruyu kısa aralıklarla tekrarlamak ve durumu çevrenin fark edip kişinin etmemesi değerlendirme gerektirir.