Cinsel isteksizlik; cinselliğe dair düşünce, hayal ve isteğin belirgin biçimde azalmasıdır. Nedenleri çoğu zaman birden fazladır: stres, depresyon ve kaygı, ilişki sorunları, hormonal değişiklikler, bazı ilaçlar, ağrılı ilişki deneyimleri ve yorgunluk en sık olanlardır. Cinsel istek doğal olarak dalgalanır; isteksizlik sürekli hâle gelir ve kişiye ya da ilişkiye sıkıntı veriyorsa değerlendirme ve tedavi önerilir.
Cinsel isteksizlik, muayenehanede en sık dile getirilen ama en geç konuşulan konulardan biridir. Çoğu kişi bunun “kendisine özgü” bir sorun olduğunu düşünür, utanır ya da geçmesini bekler. Oysa hem kadınlarda hem erkeklerde yaygındır ve nedeni anlaşıldığında çoğu zaman çözülebilir.
Cinsel İsteksizlik Nedir?
Cinsel istek (libido), cinsel etkinliğe yönelme isteği ve cinsel düşüncelerin sıklığıdır. Herkesin istek düzeyi farklıdır ve aynı kişide de yaşa, döneme ve ilişkiye göre değişir. Bu yüzden “normal” bir sıklık yoktur.
Psikiyatride bir durumun sorun olarak ele alınması için isteksizliğin en az birkaç aydır sürmesi, belirgin olması ve kişide ya da ilişkide sıkıntı yaratması gerekir. Partnerler arasında istek farkı olması tek başına bir bozukluk değildir; ancak bu fark çatışma ve uzaklaşma yaratıyorsa ele alınması yararlıdır.
Cinsel İsteksizlik Neden Olur?
Psikolojik nedenler
- Depresyon: Keyif alma kaybı cinselliği de kapsar; isteksizlik depresyonun ilk işaretlerinden biri olabilir. Ayrıntı: Majör depresyon nedir?
- Kaygı ve stres: Süreğen stres, bedeni “tehdit” moduna sokar ve cinsel isteği bastırır.
- Performans kaygısı: Daha önceki olumsuz bir deneyim, “yine olmayacak” beklentisiyle isteği azaltabilir.
- Beden algısı ve özgüven sorunları.
- Geçmiş travmalar: Cinsel istismar ya da zorlayıcı deneyimler.
İlişkisel nedenler
- Çözülmemiş öfke ve kırgınlıklar, iletişim sorunları
- Duygusal yakınlığın azalması, ilişkinin rutine girmesi
- Partnerin cinsel işlev sorunu (örneğin erken boşalma ya da ağrılı ilişki)
Bedensel nedenler
- Hormonal değişiklikler: doğum sonrası ve emzirme dönemi, menopoz, testosteron düşüklüğü, tiroid hastalıkları
- Diyabet, kalp-damar hastalıkları gibi süreğen hastalıklar
- Bazı ilaçlar; özellikle bazı antidepresanlar, tansiyon ilaçları ve hormon içeren ilaçlar
- Alkol ve madde kullanımı, yetersiz uyku ve kronik yorgunluk
İlaç kaynaklı olduğunu düşündüğünüz bir isteksizlikte ilacı kendi başınıza bırakmayın; seçenekleri hekiminizle konuşun. Ayrıntı: Antidepresan yan etkileri.
Kadınlarda Cinsel İsteksizlik
Kadınlarda istek çoğu zaman ilişkisel ve bağlamsal etkenlere daha duyarlıdır. Doğum sonrası dönem, bakım yükü, ağrılı ilişki (örneğin vajinismus), menopoz döneminde vajinal kuruluk ve hormonal değişiklikler sık nedenlerdir. Bazı kadınlarda istek kendiliğinden değil, cinsel yakınlık başladıktan sonra ortaya çıkar; bu “yanıt olarak ortaya çıkan istek” doğal bir örüntüdür ve bozukluk değildir.
Erkeklerde Cinsel İsteksizlik
Erkeklerde isteksizlik toplumsal olarak daha az konuşulduğu için daha geç dile getirilir. Stres, depresyon, performans kaygısı, sertleşme sorunu ya da erken boşalma sonrası gelişen kaçınma, testosteron düşüklüğü ve alkol sık nedenlerdendir. Özellikle 40 yaş sonrasında yeni başlayan isteksizlikte bedensel nedenlerin de araştırılması gerekir.
Değerlendirme Nasıl Yapılır?
- Ayrıntılı cinsel ve ilişkisel öykü: isteksizlik ne zaman başladı, her durumda mı yoksa belirli koşullarda mı var?
- Ruhsal değerlendirme: depresyon, kaygı, travma ve stres etkenleri
- Kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi
- Gerektiğinde hormon ve kan tetkikleri; jinekoloji, üroloji ya da endokrinoloji ile iş birliği
Cinsel İsteksizlik Tedavisi
Tedavi nedene göre planlanır ve çoğu zaman birkaç yaklaşımı birleştirir:
- Altta yatan ruhsal sorunun tedavisi: Depresyon ya da kaygı düzeldiğinde istek de çoğu zaman geri döner.
- Cinsel terapi: Bireysel ya da çift olarak; iletişim çalışmaları, performans baskısını azaltan duyusal odaklanma egzersizleri ve beklentilerin yeniden düzenlenmesi.
- Çift terapisi: İlişkisel çatışmalar ön plandaysa.
- İlaç düzenlemesi: İsteksizliğe yol açtığı düşünülen ilaçlar varsa, hekim tarafından doz ya da ilaç değişikliği değerlendirilir.
- Bedensel nedenlerin tedavisi: Hormonal ya da tıbbi bir neden varsa ilgili branşla birlikte.
Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Cinsel Eğitim Tedavi ve Araştırma Derneği (CETAD) eğitimlerini ve dinamik yönelimli cinsel terapi eğitimini almıştır. Cinsel terapi yaklaşımı hakkında ayrıntı: Cinsel terapi.
Ne Zaman Destek Almalı?
- İsteksizlik birkaç aydır sürüyorsa ve sizi ya da ilişkinizi üzüyorsa
- Cinsellikten kaçınmak için bahaneler üretir hâle geldiyseniz
- Ağrı, sertleşme sorunu ya da erken boşalma gibi başka bir sorun eşlik ediyorsa
- İsteksizliğe çökkünlük, umutsuzluk ya da uyku bozukluğu eşlik ediyorsa
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Görüşmeler gizlilik içinde, bireysel ya da çift olarak yapılabilir. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
Cinsel isteksizlik neden olur?
En sık nedenler stres, depresyon ve kaygı, ilişki sorunları, performans kaygısı, hormonal değişiklikler (doğum sonrası, menopoz, testosteron düşüklüğü), bazı ilaçlar, alkol ve yorgunluktur. Çoğu zaman birden fazla neden birlikte rol oynar.
Cinsel isteksizlik ne zaman sorun sayılır?
Cinsel istek doğal olarak dalgalanır. İsteksizlik birkaç aydır sürüyor, belirginse ve kişide ya da ilişkide sıkıntı yaratıyorsa değerlendirme önerilir. Partnerler arasındaki istek farkı tek başına bir bozukluk değildir.
Antidepresanlar cinsel isteksizlik yapar mı?
Bazı antidepresanlar cinsel isteği ve işlevi etkileyebilir. Bu durumda ilacı kendi başınıza bırakmayın; hekiminiz doz ya da ilaç değişikliği gibi seçenekleri değerlendirebilir.
Cinsel isteksizlik tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi nedene göre planlanır: altta yatan depresyon ya da kaygının tedavisi, bireysel ya da çift olarak cinsel terapi, ilaç düzenlemesi ve gerekirse hormonal ya da tıbbi nedenlerin ilgili branşla birlikte tedavisi.