Agorafobi, halk arasında “açık alan korkusu” diye bilinir; oysa çekirdeğinde başka bir korku vardır: kaçışın zor ya da yardımın ulaşmasının güç olduğu bir yerde sıkışıp kalmak. Bu nedenle agorafobisi olan kişi hem kalabalık meydanda hem de asansörde kaygılanabilir.
Agorafobi Nedir?
Kişi, panik benzeri belirtiler yaşarsa yardım alamayacağını ya da rezil olacağını düşündüğü durumlardan kaçınır. Tanı için aşağıdaki alanlardan en az ikisinde belirgin korku aranır:
- Toplu taşıma (metro, otobüs, vapur, uçak)
- Açık alanlar (meydan, otopark, köprü)
- Kapalı alanlar (asansör, sinema, market, AVM)
- Sırada beklemek ya da kalabalık içinde olmak
- Evden yalnız başına çıkmak
Belirtileri
- Söz konusu ortamlarda yoğun kaygı ve çarpıntı, terleme, nefes darlığı
- Ortama girmeden günler önce başlayan beklenti kaygısı
- Kaçınma; ya da ancak bir yakını eşlik ederse girebilme
- Kapıya yakın oturma, kaçış yolunu sürekli kontrol etme
- Yanında su, ilaç ya da telefon taşıma zorunluluğu
- İlerleyen dönemde evden çıkamaz hale gelme
Panik Bozuklukla İlişkisi
Agorafobi çoğu zaman panik ataklardan sonra gelişir: kişi bir yerde atak yaşar, o yeri tehlikeyle eşleştirir ve kaçınmaya başlar. Kaçınma kısa vadede rahatlatır, uzun vadede alanı daraltır — ve liste büyür. Ancak agorafobi panik bozukluk olmadan da görülebilir.
Ayrıntı için: Panik atak nasıl geçer? · Panik bozukluk nedir?
Sosyal Fobiden Farkı
İkisi de kalabalıktan kaçınmaya yol açabilir ama korkunun kaynağı farklıdır. Sosyal fobide korku değerlendirilmektir; agorafobide ise kaçamamak ve yardım alamamaktır. Bir kişi boş bir metroda rahatsa ama kalabalık toplantıda zorlanıyorsa sosyal fobi; boş metroda bile “ya sıkışıp kalırsam” diyorsa agorafobi düşünülür.
Tedavi
Agorafobi tedavisinde temel yaklaşım bilişsel davranışçı terapi ve özellikle kademeli maruz bırakmadır. Kaçınılan durumlar en kolaydan en zora sıralanır ve kişinin kendi hızında, planlı biçimde geri dönülür. Güvenlik davranışlarının (refakatçi, kapıya yakın oturma) da kademeli olarak bırakılması gerekir; aksi halde kişi “bunlar olduğu için kurtuldum” sonucuna varır ve döngü sürer.
Belirtiler yoğun ve işlevselliği bozacak düzeydeyse psikiyatrist tarafından planlanan ilaç tedavisi eklenir. Düzenli tedaviyle birçok kişide yaşam alanı belirgin biçimde genişler; süre ve yanıt kişiden kişiye değişir. Erken başvuru önemlidir çünkü kaçınma yerleştikçe geri dönüş zorlaşır.
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Evden çıkmakta zorlanıyorsanız online görüşme ile başlanabilir. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
Agorafobi sadece açık alan korkusu mudur?
Hayır. Agorafobinin çekirdeğinde kaçışın zor ya da yardımın ulaşmasının güç olduğu bir yerde sıkışıp kalma korkusu vardır; bu nedenle asansör gibi kapalı alanlar da tabloya dahildir.
Agorafobi ile sosyal fobi arasındaki fark nedir?
Sosyal fobide korku değerlendirilmek ve olumsuz yargılanmaktır; agorafobide ise kaçamamak ve yardım alamamaktır.