Travma, kişinin yaşamını ya da bütünlüğünü tehdit eden bir olay karşısında baş etme kapasitesinin aşılmasıdır. Olayın kendisi değil, kişide bıraktığı etki belirleyicidir. İlk günlerdeki uykusuzluk, irkilme ve tekrar eden görüntüler normal tepkilerdir; bir aydan uzun sürer ve işlevselliği bozarsa travma sonrası stres bozukluğu değerlendirilir.
Aynı olay iki kişide farklı iz bırakır. Bu nedenle travma, olayın büyüklüğüyle değil kişinin o an taşıyabildiğiyle tanımlanır.
Travma Ne Demek?
Tıpta travma sözcüğü hem bedensel yaralanma hem de ruhsal örüntü için kullanılır. Ruhsal anlamda travmatik olay; deprem gibi doğal afetler, trafik kazaları, şiddet ve cinsel saldırı, ani kayıp, ağır hastalık süreci ve savaş yaşantılarını kapsar. Olayı bizzat yaşamak şart değildir: tanık olmak ya da bir yakınının başına geldiğini öğrenmek de travmatik olabilir.
Travma Sonrası Tepki Evreleri
- Etki dönemi (ilk saatler-günler): Şok, inanamama, duygusal uyuşma. Kişi “normal” görünebilir; bu bir savunmadır.
- Tepki dönemi (ilk haftalar): İstem dışı gelen görüntüler, uyku bozukluğu, irkilme, öfke, suçluluk. Bu dönemdeki belirtiler normaldir, hastalık değildir.
- İşleme dönemi: Olayın anlamlandırılmaya başlaması, belirtilerin kademeli azalması.
- Yeniden düzenlenme: Yaşamın yeniden kurulması.
Kişilerin büyük bölümü bu süreci kendi kaynakları ve sosyal destekle tamamlar. Bir bölümünde ise belirtiler yerleşir.
Ne Zaman TSSB’ye Dönüşür?
Belirtiler bir aydan uzun sürüyor ve iş, okul ya da ilişkileri belirgin biçimde bozuyorsa travma sonrası stres bozukluğu çerçevesinde değerlendirilir. Riski artıran etkenler: travmanın insan eliyle ve kasten yapılmış olması, geçmişte başka travmalar, zayıf sosyal destek ve olay sonrası eklenen kayıplar.
Yakınları İçin
- Anlatmaya zorlamayın; hazır olduğunda dinleyin.
- “Atlat artık”, “daha kötüsü olabilirdi” gibi cümleler yalnızlaştırır.
- Günlük rutini korumaya yardım edin: uyku, öğün, hareket.
- Somut destek verin — “bir şey lazım olursa söyle” yerine belirli bir işi üstlenin.
Acil durum: Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi varsa 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
Travma ne demek?
Kişinin yaşamını ya da bütünlüğünü tehdit eden bir olay karşısında baş etme kapasitesinin aşılmasıdır. Olayın büyüklüğü değil, kişide bıraktığı etki belirleyicidir.
Travmadan sonraki belirtiler normal mi?
İlk günlerdeki uykusuzluk, irkilme ve tekrar eden görüntüler normal tepkilerdir. Bir aydan uzun sürer ve işlevselliği bozarsa travma sonrası stres bozukluğu değerlendirilir.