Amnezi, belleğin kısmen ya da tamamen kaybıdır. Geçmişteki anılara ulaşamama retrograd, yeni bilgi kaydedememe anterograd amnezi olarak adlandırılır. Nedeni organik (kafa travması, inme, B1 vitamini eksikliği, epilepsi) ya da psikojenik (ağır travma sonrası) olabilir. Filmlerdeki “kişiliğini tamamen unutma” tablosu gerçek hayatta çok nadirdir.
Amnezi Türleri
- Retrograd amnezi: Olaydan önceki anılara ulaşamama. Genellikle en yakın dönem en çok etkilenir; çocukluk anıları daha korunaklıdır.
- Anterograd amnezi: Olaydan sonra yeni bilgi kaydedememe. Günlük yaşamı en çok zorlayan türdür.
- Geçici global amnezi: Saatler süren, kendiliğinden düzelen ani bellek kaybı. Kişi aynı soruyu tekrar tekrar sorar. Acil değerlendirme gerektirir.
- Disosiyatif (psikojenik) amnezi: Ağır travma sonrası, genellikle belirli bir döneme ya da olaya yönelik bellek kaybı. Bedensel bir neden bulunmaz.
Nedenleri
Organik nedenler: kafa travması, inme, beyin enfeksiyonları, epilepsi, uzun süreli alkol kullanımına bağlı B1 (tiamin) eksikliği, oksijensiz kalma, bazı ilaçlar ve genel anestezi sonrası geçici tablolar.
Psikojenik nedenler: yaşamı tehdit eden travmatik olaylar, ağır istismar öyküsü. Burada bellek fiziksel olarak kaybolmamış, ulaşılamaz hale gelmiştir.
Ayrıca depresyon ve yoğun kaygı, gerçek amnezi olmadan belirgin bellek yakınması yaratabilir — bu tabloda bilgi zaten kaydedilmemiştir. Ayrıntı için: unutkanlık neden olur.
Ne Zaman Acil?
Acil durum: Bellek kaybı aniden başladıysa; kafa travmasını izliyorsa; baş ağrısı, konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük, görme değişikliği ya da bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu tablo inme belirtisi olabilir.
Değerlendirme
Amnezi bir belirtidir; önce nedeni araştırılır. Süreç genellikle nöroloji ve psikiyatrinin birlikte yürüttüğü bir değerlendirmedir: nörolojik muayene, görüntüleme, kan tetkikleri (B12, B1, tiroid), gerektiğinde EEG ve nöropsikolojik testler. Psikojenik amnezi tanısı, organik nedenler dışlandıktan sonra konur.
Tedavi
Tedavi nedene yöneliktir. Vitamin eksikliği gibi düzeltilebilir nedenlerde belirgin iyileşme görülebilir. Psikojenik tablolarda travmaya odaklı psikoterapi önceliklidir; anıların geri gelmesi için zorlama yapılmaz, güvenlik duygusu önce kurulur. Bellek kaybı kalıcı olduğunda ise amaç telafi stratejileriyle işlevselliği korumaktır. Seyir nedene göre belirgin biçimde değişir.
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
Amnezi nedir?
Belleğin kısmen ya da tamamen kaybıdır. Geçmiş anılara ulaşamama retrograd, yeni bilgi kaydedememe anterograd amnezi olarak adlandırılır.
Amnezi ne zaman acildir?
Bellek kaybı aniden başladıysa, kafa travmasını izliyorsa ya da konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük, bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.