Narsisistik kişilik bozukluğu; büyüklük duygusu, sürekli hayranlık ihtiyacı ve empati eksikliğiyle seyreden, ergenlik sonlarından itibaren süreklilik gösteren bir kişilik örüntüsüdür. Kendini beğenmek ya da özgüvenli olmak bu tanıyı karşılamaz. Ayırt edici özellik, örüntünün katı olması ve kişinin ilişkilerinde sürekli sorun üretmesidir.
“Narsist” sözcüğü günlük dilde bir hakaret gibi kullanılıyor. Klinik tanı ise çok daha dar bir tanımdır ve toplumda görülme sıklığı düşüktür.
Belirtileri
- Abartılı önem duygusu; başarılarını olduğundan büyük gösterme
- Sınırsız başarı, güç ya da ideal ilişki fantezileri
- Kendini “özel” görme; yalnızca seçkin kişilerce anlaşılabileceği inancı
- Sürekli hayranlık beklentisi
- Hak etme duygusu; özel muamele bekleme
- İlişkilerde karşı tarafı araç olarak kullanma
- Empati kurmakta belirgin zorluk
- Kıskançlık ya da başkalarının kendisini kıskandığı inancı
- Kibirli, küçümseyen tutum
Bu maddelerin bir kısmı herkeste zaman zaman görülür. Tanı için örüntünün sürekli, katı ve işlevselliği bozacak düzeyde olması gerekir.
Kırılgan Yüzü
Dışarıdan güçlü görünen bu yapının altında çoğu zaman kolay incinen bir benlik vardır. Eleştiri, reddedilme ya da başarısızlık karşısında kişi orantısız öfke ya da ani çöküntü yaşayabilir. Bu nedenle başvurular genellikle narsisizm şikayetiyle değil; depresyon, ilişki krizi ya da iş kaybı sonrası olur.
Özgüvenden Farkı
| Sağlıklı özgüven | Narsisistik örüntü | |
|---|---|---|
| Kaynağı | İçeriden; başkasının onayına bağlı değil | Dışarıdan; sürekli hayranlık gerekir |
| Eleştiri karşısında | Değerlendirir, gerekirse kabul eder | Orantısız öfke ya da aşağılama |
| Başkalarına bakış | Eşit kişiler | Araç ya da rakip |
| Empati | Kurabilir | Belirgin biçimde zayıf |
| Başkasının başarısı | Sevinebilir | Tehdit olarak algılanır |
Bu Örüntüye Sahip Biriyle İlişkide Olmak
Tanı koymak sizin işiniz değil; kendinizi korumak ise hakkınız. İşlevsel olanlar: net ve tekrarlanabilir sınırlar koymak, tartışmayı kazanmaya çalışmamak, kendi gerçekliğinize güvenmek (yaşadıklarınızı yazıya dökmek yardımcı olur), sosyal desteğinizi korumak ve gerektiğinde kendi adınıza destek almak. Kişilik örüntüleri başkası tarafından değiştirilemez; değişim ancak kişinin kendi talebiyle başlar.
Tedavi
Kişilik bozukluklarında temel yaklaşım psikoterapidir; şema terapi ve psikodinamik yönelimli terapiler bu alanda kullanılır. Süreç diğer tablolara göre daha uzundur ve kişinin sürdürülebilir biçimde katılımını gerektirir. Eşlik eden depresyon ya da kaygı bozukluğu varsa hekim tarafından planlanan ilaç tedavisi eklenebilir; ilaç kişilik örüntüsünü değiştirmez, eşlik eden tabloyu hedefler.
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
Narsist kişilik bozukluğu ile özgüven arasındaki fark nedir?
Sağlıklı özgüven içeriden gelir ve başkasının onayına bağlı değildir. Narsisistik örüntüde ise sürekli hayranlık gerekir, eleştiri orantısız öfke yaratır ve empati belirgin biçimde zayıftır.
Kendini beğenen herkes narsist midir?
Hayır. Tanı için örüntünün sürekli, katı ve işlevselliği bozacak düzeyde olması gerekir; toplumda görülme sıklığı düşüktür.