Anksiyete bozukluğu, kaygının gerçek riskle orantısız, sürekli ve işlevselliği bozacak düzeyde yaşandığı hastalık grubudur. Tek bir tanı değildir: yaygın anksiyete bozukluğu, panik bozukluk, sosyal kaygı bozukluğu, agorafobi ve özgül fobiler bu başlık altında toplanır. Tedaviye en iyi yanıt veren ruhsal tablolar arasındadır.
Kaygı herkeste vardır ve işlevseldir; tehlikeye hazırlar. “Bozukluk” demek için üç ölçüt aranır: süreklilik, orantısızlık ve işlevsellik kaybı.
Anksiyete Bozukluğu Türleri
Yaygın anksiyete bozukluğu
Endişe belirli bir konuya değil hayatın birçok alanına yayılır ve altı aydan uzun sürer. Kas gerginliği, yorgunluk, uyku sorunu ve sürekli tetikte olma belirgindir. Kişi “hep en kötüsünü düşünüyorum” diye tarif eder.
Panik bozukluk
Dakikalar içinde tepe yapan yoğun nöbetler ve ataklar arasında “yine olacak” beklenti kaygısı. Ayrıntı: panik atak nedir.
Sosyal kaygı bozukluğu
Değerlendirilme ve olumsuz yargılanma korkusu ön plandadır. Ayrıntı: sosyal fobi nedir.
Agorafobi
Kaçışın zor ya da yardımın ulaşmasının güç olduğu yerlerde sıkışıp kalma korkusu. Ayrıntı: agorafobi nedir.
Özgül fobiler
Belirli bir nesne ya da duruma (yükseklik, uçak, iğne, hayvan) karşı yoğun ve orantısız korku.
Ayrılma kaygısı bozukluğu
Yalnızca çocuklara özgü değildir; erişkinlerde de görülür.
Ortak Belirtiler
Türü ne olursa olsun üç düzeyde belirti görülür: bedensel (çarpıntı, nefes darlığı, kas gerginliği, mide sorunları), zihinsel (kontrol edilemeyen endişe, tetikte olma, dikkat dağınıklığı) ve davranışsal (kaçınma, güvence arama, erteleme). Ayrıntılı liste için: anksiyete belirtileri.
Davranışsal belirtiler en kolay gözden kaçan ama tabloyu sürdüren unsurlardır: kaçınma kısa vadede rahatlatır, beyne “orası gerçekten tehlikeliydi” mesajı vererek uzun vadede kaygıyı büyütür.
Anksiyete Bozukluğu Neden Olur?
Genetik yatkınlık, beynin tehdit değerlendirme sisteminin aşırı duyarlı çalışması, kişilik özellikleri (mükemmeliyetçilik, belirsizliğe tahammülsüzlük), çocukluk çağı yaşantıları ve uzun süreli stres bir arada rol oynar. Uykusuzluk ve yüksek kafein tüketimi eşiği belirgin biçimde düşürür.
Bedensel Nedenler Atlanmamalı
Tiroid fonksiyon bozuklukları (özellikle hipertiroidi), kalp ritim bozuklukları, anemi, B12 ve D vitamini eksikliği, uyku apnesi, kan şekeri düzensizlikleri ve bazı ilaçlar kaygıya çok benzeyen tablolar oluşturur. İlk değerlendirmede bunların gözden geçirilmesi olağandır.
Tedavi
Anksiyete bozuklukları, tedaviye en iyi yanıt veren ruhsal tablolar arasındadır. Bilişsel davranışçı terapi temel yaklaşımdır; kaygıyı sürdüren düşünce örüntüleri ele alınır ve kademeli maruz bırakma ile kaçınılan durumlara adım adım dönülür. Belirtiler yaygın ve işlevselliği bozacak düzeydeyse psikiyatrist tarafından planlanan ilaç tedavisi eklenir; etkisi genellikle 2-6 hafta içinde belirginleşir.
Düzenli takiple birçok kişide belirtilerde ve işlevsellikte belirgin düzelme görülür; süre ve yanıt kişiden kişiye değişir.
İlgili sayfalar: Anksiyete testi · Anksiyete nasıl geçer? · Anksiyete tedavisi
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
Anksiyete bozukluğu nedir?
Kaygının gerçek riskle orantısız, sürekli ve işlevselliği bozacak düzeyde yaşandığı hastalık grubudur. Yaygın anksiyete bozukluğu, panik bozukluk, sosyal kaygı bozukluğu, agorafobi ve özgül fobiler bu başlık altında toplanır.
Kaygı ne zaman bozukluk sayılır?
Üç ölçüt aranır: süreklilik, gerçek riskle orantısızlık ve işlevsellik kaybı. Yaygın anksiyete bozukluğunda endişenin altı aydan uzun sürmesi beklenir.