
Histrionik kişilik bozukluğu; aşırı duygusallık, sürekli ilgi odağı olma ihtiyacı ve onay arayışıyla belirgin, genç erişkinlikten beri süren bir kişilik örüntüsüdür. Kişi ilgi merkezinde olmadığında rahatsızlık duyar, duygularını abartılı ve hızlı değişen biçimde ifade eder, ilişkileri olduğundan daha yakın algılayabilir. Tedavinin temeli psikoterapidir; eşlik eden depresyon ya da kaygı ayrıca tedavi edilir.
“Histrionik” kelimesi Latince histrionicus yani “oyuncuya ait, sahneye özgü” kökünden gelir. Bu ad, tablonun en belirgin özelliğini anlatır: duyguların ve davranışların, sanki bir sahnedeymiş gibi yoğun ve dışa dönük biçimde ifade edilmesi. Ancak bu tablo bir “rol yapma” ya da bilinçli bir oyun değildir; kişinin değer görme ve sevilme ihtiyacını karşılama biçimidir.
Histrionik Kişilik Bozukluğu Nedir?
Histrionik kişilik bozukluğu, kişilik bozuklukları sınıflandırmasında “dramatik, duygusal, dengesiz” olarak tanımlanan B kümesinde yer alır. Kişinin öz değeri büyük ölçüde başkalarının ilgisine ve onayına bağlıdır. İlgi azaldığında kişi kendini değersiz, görünmez ya da terk edilmiş hissedebilir.
Genel nüfusta yaklaşık yüzde 1-2 oranında görüldüğü tahmin edilir. Klinikte kadınlarda daha sık tanı konduğu bildirilse de bunun bir kısmının tanı koyma alışkanlıklarındaki toplumsal cinsiyet yanlılığından kaynaklandığı düşünülmektedir.
Kişilik bozukluklarının genel çerçevesi için: Kişilik bozukluğu nedir? Türleri ve belirtileri.
Histrionik Kişilik Bozukluğu Belirtileri
Tanı ölçütlerinde tanımlanan özellikler şunlardır (tanı için bunların birçoğunun uzun süredir ve farklı ortamlarda bir arada olması gerekir):
- İlgi odağı olmadığı durumlarda belirgin rahatsızlık
- Uygun olmayan ortamlarda bile ilgi çekici ya da baştan çıkarıcı davranışlar
- Hızlı değişen ve yüzeysel kalan duygu ifadesi
- Dikkat çekmek için dış görünüşün sürekli kullanılması
- Etkileyici ama ayrıntıdan yoksun, izlenime dayalı konuşma biçimi
- Duyguların abartılı, teatral biçimde ifade edilmesi
- Başkalarından ya da koşullardan kolayca etkilenme (telkine açıklık)
- İlişkileri olduğundan daha samimi ve yakın algılama
Bunların yanında kişi sıkıntıya, gecikmiş hazza ve rutine tahammül etmekte zorlanabilir; reddedilme ve eleştiriye karşı oldukça duyarlıdır.
Histrionik ile Narsisistik ve Borderline Kişilik Arasındaki Fark
| Histrionik | Narsisistik | Borderline | |
|---|---|---|---|
| Temel ihtiyaç | İlgi ve onay | Hayranlık ve üstünlük | Terk edilmeme, bağlılık |
| Duygu ifadesi | Abartılı ama yüzeysel | Kontrollü, eleştiride öfke | Yoğun, derin ve hızlı değişen |
| Empati | Genellikle korunur | Belirgin biçimde azalmış | Değişken |
| Kendine zarar verme | Daha az | Nadir | Sık |
Ayrıntı için: Narsist kişilik bozukluğu · Borderline kişilik bozukluğu
Histrionik Kişilik Neden Gelişir?
Kesin bir nedeni bilinmemektedir. Duygusal açıdan dışa dönük ve hassas bir mizaç ile çocuklukta ilginin ancak dikkat çekici davranışlarla kazanılabildiği, tutarsız ya da koşullu sevginin olduğu aile ortamlarının etkileşimi üzerinde durulur. Kişi zamanla değerli hissetmenin tek yolunun görünür olmak olduğunu öğrenmiş olabilir.
Gündelik Yaşama Etkileri
- Arkadaşlık ve romantik ilişkilerde hızlı başlayan ama çabuk yıpranan bağlar
- İş yerinde ilgi görmediği durumlarda motivasyon kaybı
- Reddedilme ya da ayrılık sonrasında yoğun çökkünlük
- Eşlik eden depresyon, anksiyete ve bedensel yakınmalar
Histrionik Kişilik Bozukluğu Tedavisi
Kişiler çoğu zaman bu örüntü nedeniyle değil, bir ilişki krizi, depresyon ya da kaygı nedeniyle başvurur. Tedavide amaç kişiliği “değiştirmek” değil; kişinin değer duygusunu dış onaya daha az bağımlı hâle getirmesi, duygularını daha derin ve dengeli yaşaması ve ilişkilerini sağlamlaştırmasıdır.
- Dinamik yönelimli psikoterapi: İlgi ihtiyacının altındaki duyguları ve ilişki örüntülerini anlamaya odaklanır.
- Şema terapi: Duygusal yoksunluk ve onay arayışı gibi şemaları hedef alır. Ayrıntı: Şema terapi nedir?
- Bilişsel davranışçı terapi: Abartılı düşünce kalıplarını ve dürtüsel tepkileri ele alır.
- İlaç tedavisi: Kişilik örüntüsünün kendisi için değil, eşlik eden depresyon ya da kaygı için hekim tarafından planlanabilir.
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında yüz yüze ve online görüşme yapmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Histrionik ne demek?
Histrionik, Latince “oyuncuya ait, sahneye özgü” anlamındaki histrionicus kökünden gelir. Psikiyatride aşırı duygusallık ve sürekli ilgi arayışıyla belirgin bir kişilik bozukluğunu anlatır.
Histrionik kişilik bozukluğunun belirtileri nelerdir?
İlgi odağı olmadığında rahatsızlık, uygunsuz ortamlarda bile dikkat çekici davranışlar, hızlı değişen ve yüzeysel duygular, dış görünüşü dikkat çekmek için kullanma, abartılı duygu ifadesi ve ilişkileri olduğundan yakın algılama başlıca belirtilerdir.
Histrionik kişilik bozukluğu tedavi edilir mi?
Evet. Dinamik yönelimli psikoterapi, şema terapi ve bilişsel davranışçı terapi, kişinin değer duygusunu dış onaya daha az bağımlı hâle getirmesine yardım eder. Eşlik eden depresyon ya da kaygı ayrıca tedavi edilir.
Histrionik ve narsisistik kişilik arasındaki fark nedir?
Histrionik kişilikte temel ihtiyaç ilgi ve onaydır, empati genellikle korunur. Narsisistik kişilikte ise hayranlık ve üstünlük arayışı öndedir ve empati belirgin biçimde azalmıştır.