
Klostrofobi; asansör, MR cihazı, kalabalık metro, penceresiz oda gibi kapalı ya da dar alanlarda yoğun korku ve panik yaşanmasıdır. Kişi “sıkışıp kalacağım”, “nefes alamayacağım” korkusuyla bu ortamlardan kaçınır. Belirli bir duruma bağlı bir fobi türüdür ve tedaviye iyi yanıt verir: kademeli maruz bırakmaya dayanan bilişsel davranışçı terapi en etkili yöntemdir.
Asansöre binmek yerine on kat merdiven çıkmak, MR randevusunu defalarca ertelemek, uçak yolculuğundan vazgeçmek… Klostrofobi, gündelik hayatı sessizce daraltan bir korkudur. Pek çok kişi bunu “huy” olarak kabullenir. Oysa fobiler, psikiyatride tedavi başarısı en yüksek tablolar arasındadır.
Klostrofobi Nedir?
Kelime Latince claustrum (kapalı yer) ve Yunanca phobos (korku) sözcüklerinden oluşur. Psikiyatride belirli (özgül) fobi başlığı altında, “durumsal tip” olarak sınıflanır. Bir korkunun fobi sayılması için:
- Durumla karşılaşınca hemen hemen her seferinde belirgin korku ya da kaygı ortaya çıkması,
- Bu korkunun gerçek tehlikeyle orantısız olması,
- Durumdan kaçınılması ya da yoğun sıkıntıyla katlanılması,
- Tablonun genellikle altı aydır sürmesi ve yaşamı belirgin biçimde etkilemesi gerekir.
Fobi Nedir? Fobi Türleri
Fobi, belirli bir nesne ya da duruma karşı aşırı ve kalıcı korkudur. Başlıca türleri:
- Belirli fobiler: Hayvanlar (köpek, böcek), doğal çevre (yükseklik, su, fırtına), kan-iğne-yaralanma ve durumsal fobiler (kapalı alan, uçak, asansör, köprü).
- Sosyal fobi: Başkaları tarafından değerlendirilme ve utanma korkusu.
- Agorafobi: Kaçmanın ya da yardım almanın zor olacağı yerlerde bulunma korkusu.
Klostrofobi ile agorafobi sık karıştırılır. Klostrofobide korkunun kaynağı alanın darlığı ve kapalılığıdır; agorafobide ise kalabalık, açık alan ya da toplu taşıma gibi pek çok farklı yerde “panik olursam kaçamam” korkusu öne çıkar.
Klostrofobi Belirtileri
- Kapalı alanda ya da bunu düşünürken yoğun korku, “sıkışacağım” düşüncesi
- Çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, terleme, titreme
- Baş dönmesi, bayılacakmış hissi, mide bulantısı
- Kapıya ya da çıkışa yakın durma, odaya girer girmez çıkışı arama
- Asansör, tünel, uçak, MR gibi durumlardan kaçınma
Yoğun korku anında bir panik atak gelişebilir. Panik atak tehlikeli olmasa da çok korkutucudur ve kaçınmayı daha da pekiştirir.
Klostrofobi Neden Olur?
- Olumsuz bir yaşantı: Çocuklukta bir yere kapanıp kalma, asansörde mahsur kalma gibi.
- Gözlem yoluyla öğrenme: Ebeveynde benzer bir korkunun olması.
- Kaygıya yatkın mizaç ve bedensel duyumlara aşırı duyarlılık.
- Kaçınma döngüsü: Her kaçınma kısa süreli rahatlama sağlar ama beynin “burası tehlikeliydi” öğrenmesini pekiştirir.
MR Çekiminde Klostrofobi
Klostrofobisi olan pek çok kişi ilk kez MR sırasında fark eder. Bazı pratik öneriler:
- Randevu öncesinde merkeze klostrofobiniz olduğunu bildirin; açık MR ya da daha geniş tünelli cihaz seçeneği olup olmadığını sorun.
- Çekim boyunca gözlerinizi kapalı tutmak ve yavaş nefes almak (4 saniyede al, 6 saniyede ver) yardımcı olabilir.
- Gerekirse çekim öncesinde kısa süreli sakinleştirici bir ilaç hekiminiz tarafından değerlendirilebilir; bu durumda araç kullanmamanız gerekir.
Klostrofobi Tedavisi
Fobilerde en etkili yöntem maruz bırakma temelli bilişsel davranışçı terapidir. Kişi terapistle birlikte en az korkutandan en çok korkutana doğru bir liste hazırlar ve bu durumlara kademeli olarak, kaygı kendiliğinden azalana kadar kalarak yaklaşır. Örneğin: asansör fotoğraflarına bakmak, kapısı açık bir asansörde durmak, bir kat inmek, birkaç kat birlikte çıkmak ve sonunda tek başına binmek.
Bu sırada “sıkışırsam boğulurum” gibi felaket düşünceleri de sınanır. Belirli fobilerde kısa süreli, yoğun bir çalışmayla belirgin düzelme sağlanabilir. Panik atakların eşlik ettiği ya da başka anksiyete bozukluklarının bulunduğu durumlarda tedavi buna göre genişletilir; gerektiğinde ilaç tedavisi de eklenir.
Ne Zaman Destek Almalı?
- Korku, iş, yolculuk ya da sağlık kontrolleri gibi önemli alanlarda sizi kısıtlıyorsa
- Kaçındığınız durumların sayısı giderek artıyorsa
- Panik ataklar başladıysa ya da atak gelme korkusuyla yaşıyorsanız
Randevu ve İletişim
Değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Uzm. Dr. Narin Tan Kartal, Kadıköy’deki muayenehanesinde Pazartesi-Cumartesi 09.00-18.00 saatleri arasında yüz yüze ve online görüşme yapmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Klostrofobi ne demek?
Klostrofobi, Latince kapalı yer ve Yunanca korku sözcüklerinden oluşur. Asansör, MR cihazı, penceresiz oda gibi kapalı ya da dar alanlarda yoğun korku ve panik yaşanmasıdır.
Klostrofobi geçer mi?
Fobiler tedaviye en iyi yanıt veren tablolar arasındadır. Kademeli maruz bırakmaya dayanan bilişsel davranışçı terapiyle çoğu kişide belirgin düzelme sağlanır.
Klostrofobisi olan biri MR çektirebilir mi?
Evet. Merkeze önceden bilgi vermek, açık ya da geniş tünelli cihaz seçeneğini sormak, yavaş nefes teknikleri ve gerekirse hekimin değerlendireceği kısa süreli sakinleştirici bir ilaç yardımcı olabilir.
Klostrofobi ile agorafobi aynı mı?
Hayır. Klostrofobide korkunun kaynağı alanın darlığı ve kapalılığıdır. Agorafobide ise kalabalık, açık alan ya da toplu taşıma gibi pek çok yerde panik olursa kaçamama korkusu öne çıkar.